Yüksek Fonksiyonlu Korku: Her Şeyi Yapıyorum Ancak Yeterli Hissetmiyorum

Günlük hayatında sorumluluklarını yerine getiren, işinde başarılı olan, toplumsal münasebetlerini sürdüren ve dışarıdan bakıldığında “her şey yolunda” görünen biri olabilirsin. Lakin tüm bunlara karşın içten içe daima bir huzursuzluk, gerginlik ve yetersizlik hissi yaşıyor olman da mümkün. İşte bu durum, psikolojide “yüksek fonksiyonlu kaygı” olarak isimlendirilen bir yapıya işaret edebilir.

Yüksek fonksiyonlu telaş, resmi bir teşhis kategorisi olmasa da, klinik pratikte epeyce sık karşılaşılan bir durumdur. Kişi günlük ömrünü sürdürebilir, hatta birden fazla vakit epeyce başarılı görünür; fakat bu muvaffakiyet birden fazla vakit ağır bir içsel dert ile birlikte ilerler.

Yüksek Fonksiyonlu Korku Nedir?

Kaygı, aslında büsbütün olumsuz bir his değildir. Muhakkak bir seviyede dert, bizi motive eder, sorumluluk almamızı sağlar ve tehlikelere karşı hazırlıklı olmamıza yardımcı olur. Lakin dert daima hale geldiğinde ve kişinin içsel dünyasında ağır bir baskı yaratmaya başladığında, fonksiyonelliği zorlayıcı bir hale gelebilir.

Yüksek fonksiyonlu korkuya sahip bireyler ekseriyetle:

• Sürekli bir şeylerin aksi gideceğini düşünür
• Kontrolü kaybetmekten ağır biçimde korkar
• Hata yapmaya karşı çok hassastır
• Dinlenirken bile zihinsel olarak “aktif” kalır

Bu bireyler dışarıdan bakıldığında disiplinli, planlı ve başarılı görünse de, iç dünyalarında daima bir tetikte olma hali kelam mevzusudur.

Belirtiler: Kendinizde Fark Edebileceğiniz İşaretler

Yüksek fonksiyonlu korku birçok vakit fark edilmesi sıkıntı bir yapıdır. Zira kişi hayatını “iyi gidiyor” üzere sürdürmeye devam eder. Lakin kimi belirtiler dikkat cazibeli olabilir:

• Sürekli zihinsel yorgunluk ve fikir yoğunluğu
• Gelecekle ilgili denetim edilemeyen endişeler
• “Yeterince yeterli değilim” düşüncesi
• Başarıya karşın tatmin hissinin düşük olması
• Karar verirken çok zorlanma
• Küçük kusurları büyütme eğilimi

Bu belirtiler, vakitle kişinin hayat kalitesini düşürebilir ve tükenmişlik hissine yol açabilir.

Neden Ortaya Çıkar?

Yüksek fonksiyonlu tasanın tek bir nedeni yoktur. Çoklukla birçok faktörün bir ortaya gelmesiyle gelişir:

1. Mükemmeliyetçilik
Kişinin kendisi için gerçekçi olmayan yüksek standartlar belirlemesi, daima bir başarısızlık hissi yaratabilir.

2. Öğrenilmiş fikir kalıpları
Çocukluk periyodunda çok eleştirel ya da beklentisi yüksek bir ortamda büyümek, kişinin kendine karşı daha katı olmasına neden olabilir.

3. Denetim ihtiyacı
Belirsizliğe tahammül etmekte zorlanan bireyler, her şeyi denetim altında tutma eforuyla daha fazla tasa yaşayabilir.

4. İçsel eleştirmen
Kişinin kendi kendine kurduğu sert ve yargılayıcı lisan, korkuyu daima canlı fiyat.

Neden Fark Edilmesi Zordur?

Yüksek fonksiyonlu tasanın en bariz özelliği, kişinin dışarıdan “iyi görünüyor” olmasıdır. İşine sarfiyat, sorumluluklarını yerine getirir, toplumsal hayatını sürdürür. Bu nedenle etrafı tarafından birden fazla vakit “başarılı” ve “güçlü” olarak algılanır.

Ancak bu durum, kişinin yaşadığı zorluğun görünmez kalmasına neden olabilir. Kişi kendi yaşadığı korkuyu normalleştirebilir ya da “herkes bu türlü hissediyor” diye düşünebilir.

Yüksek Fonksiyonlu Tasayla Nasıl Baş Edilebilir?

Bu durumla baş etmek mümkündür. Küçük fakat tesirli adımlar, içsel yükü hafifletebilir:

1. Fikirleri fark etmek
Zihninden geçen otomatik fikirleri fark etmek, değişimin birinci adımıdır. Bilhassa “ya şöyle olursa?” stili fikirler tasayı besler.

2. Kendine karşı daha şefkatli olmak
Kendinle konuşma biçimini gözden geçirmek değerlidir. Daima eleştiren bir iç ses yerine, destekleyici bir lisan geliştirmek tasayı azaltabilir.

3. Meçhullüğü kabul etmeyi öğrenmek
Her şeyin denetim edilemeyeceğini kabul etmek, zihinsel yükü hafifletir.

4. Dinlenmeyi öğrenmek
Daima üretken olmak zorunda değilsin. Dinlenmek bir gereksinimdir, ödül değil.

5. Profesyonel dayanak almak
Dert günlük hayatı zorlamaya başladığında bir uzmandan takviye almak, süreci daha sağlıklı yönetmeye yardımcı olabilir.

Sonuç

Yüksek fonksiyonlu telaş, dışarıdan bakıldığında görünmeyen fakat kişinin iç dünyasında önemli bir yük oluşturan bir durumdur. Başarılı olmak, yeterli hissettiğimiz manasına gelmeyebilir. Bu nedenle sadece dışarıdan görünen performansa değil, içsel tecrübelere de dikkat etmek kıymetlidir.

Eğer siz de daima bir şeylerin eksik olduğu hissiyle yaşıyor, zihninizi susturmakta zorlanıyor ve dinlenirken bile rahatlayamıyorsanız, bu durumu ciddiye almak kıymetlidir. Zira âlâ hissetmek, sırf “işlevsel olmak” değil, tıpkı vakitte içsel olarak istikrarda hissetmekle ilgilidir.