Doç. Dr. Gizem Akcan
Zihnin Hiç Susmuyor mu?
Kaygı birden fazla vakit tek bir cümleyle başlar:
“Ya olursa?”
Ya başıma bir şey gelirse?
Ya denetimi kaybedersem?
Ya kusur yaparsam?
Ya beşerler beni yargılarsa?
Ya başa çıkamazsam?
Bu sorular birinci bakışta mantıklı ve esirgeyici üzere görünür.
Zihin seni muhtemel tehlikelere karşı hazırlamak ister.
Ancak korku bozukluğunda bu hazırlık hali hiç bitmez.
Zihin, şimdi yaşanmamış bir gelecekte yaşar.
Vücut ise bu kanıları gerçek bir tehlike üzere algılar.
Ve böylelikle korku döngüsü başlar.
“Ya Olursa?” Niyetleri Neden Bu Kadar Güçlüdür?
“Ya olursa?” kanıları çoklukla belirsizliğe tahammülsüzlükten beslenir.
Dertli zihin şunu ister:
Her şey net olsun, denetimimde olsun, sürpriz olmasın.
Ama hayat bu türlü işlemez.
Belirsizlik arttıkça zihin senaryolar üretir.
Bu senaryoların birden fazla olumsuzdur.
Zira beyin, tehlikeyi kaçırmamaya programlıdır.
Sorun şurada başlar:
Zihin, mümkünlüğü gerçeklik üzere sunar.
Zihin Sana Ne Yapar?
“Ya olursa?” niyetleri geldiğinde:
Kalbin hızlanır
Nefesin daralır
Kasların gerilir
Mide rahatsızlığı başlar
Kaçma, kaçınma ya da denetim etme isteği artar
Beden şunu söyler:
Tehlikedeyiz.
Oysa ortada şu anda yaşanan bir tehlike yoktur.
Tehlike, zihnin ürettiği bir senaryodur.
Ama vücut bunu ayırt edemez.
Kaygılı Zihnin En Büyük Yanılgısı
Kaygılı zihin şuna inanır:
“Bu kanıları düşünmezsem hazırlıksız yakalanırım.”
Bu yüzden düşünmeye devam eder.
Tahlil eder.
Tekrar eder.
Senaryoları genişletir.
Ama gerçek şu:
Daima düşünmek, denetim değildir.
Bu yalnızca zihinsel bir alarmdır.
Ve bu alarm, susturulmadıkça daha da yükselir.
İlk Adım: Kanıyı Yakalamak
Bireysel terapide yapılan en değerli şeylerden biri şudur:
Kanıyı fikir olarak fark etmek.
“Ya bayılırsam”
↓
“Şu an zihnim bir felaket senaryosu üretiyor.”
“Ya rezil olursam”
↓
“Bu bir ihtimal kanısı, gerçek değil.”
Bu küçük fark, telaş üzerinde büyük bir tesir yaratır.
Zira zihin, otomatikliğini kaybeder.
İkinci Adım: Bu Gerçek mi, Mümkünlük mı?
Kendine şu soruları sor:
Bu daha evvel kaç sefer oldu?
Şu ana kadar bununla başa çıkabildim mi?
En berbat ihtimal nitekim ne?
Bu niyet bana yardımcı mı, yoksa beni kilitliyor mu?
Amaç kanıyı yok etmek değil.
Gerçeklik testinden geçirmek.
Üçüncü Adım: Vücudu Sakinleştirmek
“Ya olursa?” kanıları geldiğinde
zihin değil, vücut evvel sakinleştirilmelidir.
Çünkü vücut alarmdayken
zihin mantık dinlemez.
Nefese odaklanmak
Ayakları yere bastığını fark etmek
Bulunduğun ortamda gördüğün 5 şeyi saymak
Bu küçük bedensel müdahaleler
beyne şunu söyler:
Şu anda inançtayım.
Dördüncü Adım: Denetim Etme Davranışlarını Fark Et
Kaygı yalnızca niyetle değil,
davranışla da beslenir.
Sürekli kendini denetim etmek
Tekrar tekrar sormak
Kaçınmak
Güvence aramak
Bunlar kısa vadeli rahatlatır.
Lakin uzun vadede tasayı büyütür.
Terapi sürecinde bu davranışlar yavaş yavaş bırakılır.
Zira beyin lakin o vakit şunu öğrenir:
“Kontrol etmeden de inançtayım.”
“Ya Olursa?” Yerine Ne Gelebilir?
Amaç şudur:
“Ya olursa?” yerine
“Olursa da başa çıkabilirim.”
Bu cümle, korkunun panzehiridir.
Kaygı büsbütün yok olmayabilir.
Ancak yönetilebilir hale gelir.
“Ya olursa?” fikirleri seni korumak ister.
Lakin hayatını yönetmesine müsaade verdiğinde,
hayat alanın daralır.
Bireysel terapi, bu niyetleri susturmak için değil,
onlarla farklı bir münasebet kurabilmek için vardır.
Eğer zihnin daima gelecekte yaşıyorsa
ve sen bugünü kaçırıyorsan,
yalnız değilsin.
Ve bu değişebilir.
