Psikolog Gözüyle Bir Bakış
Gün içinde aklınızdan geçen fikirler bazen sizi sizin kadar şaşırtıyor mu?
Birden fazla danışanım birinci seansa şu cümlelerle gelir:
“Biliyorum mantıksız fakat tekrar de içim rahat etmiyor.”
“Kapıyı kapattığıma eminim fakat bir ses uğraşmayı bırakmıyor.”
“Ya birine ziyan verirsem? Bu türlü biri değilim lakin niyet aklımı tırmalıyor.”
İşte Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) çoğu vakit bir fısıltıyla başlar. Zihnin içinde beliren, istemsiz, rahatsız edici bir düşünce… Sonra onu bastırma çabası… Ve derken fark etmeden içine girilen bir döngü.
OKB Nedir?
Bilimsel açıdan OKB, beynin tehlike algılama sisteminin çok hassaslaşmasıyla oluşan bir durumdur.
Beyin, en ufak ihtimali bile “gerçek ve yakın bir tehdit” üzere algılar.
Obsesyonlar: Kişiyi zorlayan, istenmeyen niyetler, imgeler yahut dürtüler.
Kompulsiyonlar: Bu kanıların yarattığı korkuyu azaltmak için yapılan tekrar eden davranışlar yahut zihinsel ritüeller.
Birçok kişi bunu “takıntı” sözüyle açıklamaya çalışır fakat OKB günlük hayattaki takıntılardan çok daha derin, çok daha yorucu bir süreçtir.
Kapıyı tekraren denetim etmek, ellere ziyan verecek kadar yıkamak, bir kelimeyi sessizce tekrarlamak… Bu davranışlar bir tercih değil; zihnin zorlamasıdır.
Neden OKB’li Biri Kanısına Tam Olarak İnanmaz Lakin Tekrar de Yapmadan Duramaz?
OKB’nin en çelişkili, en yorucu, en anlaşılmayan tarafı budur.
Birden fazla kişi niyetine %100 inanmaz; hatta birçok “Bunun saçma olduğunu biliyorum” der.
Lakin beynin alarm sistemi, özellikle amigdala, o denli güçlü sinyaller gönderir ki kişi güya tehlike hakikaten varmış üzere hisseder.
Bir danışanım şöyle demişti:
“Mantıklı yanım gülüyor, fakat içimdeki kaygılı yanım ölmek bilmiyor.”
Bu iki ses—mantık ve korku—aynı anda var olur. Ve işte bu ikilik, OKB’lilerin neden kendilerini tükenmiş hissettiklerini çok yeterli açıklar.
OKB ile Yaşamak Neden Bu Kadar Yıpratıcıdır?
Çünkü OKB yalnızca bir niyet bozukluğu değildir; birebir vakitte bir yaşam alanı daraltıcıdır.
Kompulsiyonlar bazen saniyeler, bazen dakikalar, bazen de saatler alabilir.
Vakit kaybı bir yana, kişi duygusal gücünü de kaybeder.
OKB’nin içsel döngüsü şudur:
Girici fikir ortaya çıkar.
Kaygı yükselir.
Kişi kompulsiyon yapar.
Kaygı kısa müddetliğine azalır.
Beyin “Demek ki bunu yaptığımda tehlike geçiyor” iletisini alır.
Döngü tekrar başlar.
Bu yüzden birçok danışan “Bunun sonu yokmuş üzere hissediyorum” der.
Peki OKB’den Kurtulmak Mümkün mü?
Evet, mümkündür.
OKB sabit, değişmez, yazgı üzere bir teşhis değildir.
Beynin tehdit algısı tekrar düzenlenebilir; kişi fikirleriyle savaşan değil onları anlamayı öğrenen biri hâline gelebilir.
Zamanla beşerler şunu fark eder:
Her fikir gerçek değildir.
Her alarm yangın değildir.
Ve her dehşet, davranışa dönüşmek zorunda değildir.
Zihnin söylediği her kelama güvenmek zorunda olmadığını fark etmek, güzelleşmenin en değerli adımlarından biridir. Bir fikrin varlığı, onun gerçekleşeceği manasına gelmez. Bazen beyin sadece “aşırı korumacı” davranır.
İyileşme süreci, kişinin kendi hislerini tanıdıkça, kanılarına uzaklık koymayı öğrendikçe, “o sesin” gücünün azaldığını fark etmeye başlamasıyla ilerler.
Kendinizden Bir Şeyler Bulduysanız…
Belki siz de birçok insanın fark etmeyeceği detaylara takılıyorsunuz.
Tahminen bir kanıyı zihninizden kovmak için içinizden saklı ritüeller yapıyorsunuz.
Tahminen de paklık, denetim yahut simetri davranışlarını “rahatlamak” ismine tekrarlıyorsunuz.
Ve tahminen de tüm bunları kimse bilmesin diye yıllardır sessizce taşıyorsunuz.
Unutmayın:
Bu niyetler sizi tanımlamaz.
Bu yaşadıklarınız sizin kabahatiniz değil.
Bu sırf OKB’nin lisanı ve bu lisanı çözmek mümkün.
Kendinize karşı anlayışlı ve merhametli olmak, güzelleşme yolunun birinci ve en değerli adımıdır.
Sevgiler.
Psk. Cansu KARAMAN ASLAN
