Psikolojik açıdan öfke; tehdit, haksızlık, engellenme ya da değersizleştirilme algısına verilen doğal bir reaksiyondur. Sağlıklı işlediğinde, kişiyi korur, hudut çizer ve harekete geçirir. Sorun, öfkenin daima bastırılması, yanlış gayelere yönelmesi ya da tek söz biçimi haline gelmesidir.
Öfke Her Vakit Birincil His Değildir
Birçok danışan “Ben çok sinirliyim” diye başvurur. Fakat seans ilerledikçe öfkenin altında birden fazla vakit şu hisler ortaya çıkar:
*Hayal kırıklığı
*Utanç
*Yetersizlik
*Değersizlik
*Kırılganlık
*Kaygı
Öfke bu hislerin üzerini örten, daha “güçlü” hissettiren bir kabuk üzeredir. Bilhassa çocuklukta hüzün, dehşet ya da kırılganlık söz edilememişse; öfke, kabul gören tek his haline gelebilir.
Öfke ve Hudut Sistemi
Öfke anında vücut süratlice alarm durumuna geçer. Kalp atışı hızlanır, kaslar gerilir, nefes yüzeyselleşir. Bu biyolojik reaksiyon, tehdit algısına karşı hayatta kalmayı gayeler. Fakat kişi bu durumu fark edemediğinde, öfke patlamaları denetimsiz hale gelebilir.
Burada kıymetli olan nokta şudur: Öfke sorunu yaşayan bireyler birden fazla vakit öfkeyi geç fark eder. Yani vücut çoktan alarmdayken, zihin hâlâ “idare ediyorum” kanısındadır. Patlama, bu gecikmiş farkındalığın sonucudur.
Bastırılan Öfke mi, Patlayan Öfke mi?
Öfke iki uçta sorun yaratır.
Bastırılan öfke; pasif-agresif davranışlar, içe dönük kızgınlık, psikosomatik belirtiler ve tükenmişlik olarak kendini gösterebilir.
Dışa vurulan öfke ise; bağırma, kırıcı kelamlar, fizikî agresyon ve akabinde gelen pişmanlık döngüsüyle karakterizedir.
Her iki durumda da kişi aslında tıpkı noktada zorlanır: Duyguyu düzenleyebilmek ve gereksinimini tabir edebilmek.
Öfkeyle Çalışmak Ne Manaya Gelir?
Öfke denetimi, öfkeyi yok etmek değildir. Tersine, öfkeyi tanımak, erken fark etmek ve fonksiyonel biçimde tabir edebilmek demektir. Terapötik süreçte kişi şunları öğrenir:
Öfkenin bedensel sinyallerini tanımak
Tetikleyicileri ayırt edebilmek
Öfkenin altındaki hislere temas edebilmek
Hudutlarını net ve sakin bir biçimde söz edebilmek
Öfke, gerçek anlaşıldığında yıkıcı olmaktan çıkar; yol gösterici bir sinyal haline gelir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
