“İyiyim” Demeyi Ne Vakit Öğrendik? Duygusal Otomatik Pilotun Psikolojisi
Duygusal Otomatik Pilot Nasıl Gelişir?
Duygusal otomatik pilot, bireyin içsel tecrübelerini fark etmek yerine, fonksiyonelliği sürdürmeye odaklanmasıyla oluşur. Kişi günlük sorumluluklarını yerine getirir, toplumsal rollerini devam ettirir; lakin hisler art planda kalır. Bu durum bilhassa uzun müddetli gerilim, bastırılmış hisler ve erken devir tecrübeleriyle alakalıdır.
Klinik pratikte bu bireyler sıklıkla:
“Aslında makus bir şey yok ancak düzgün de hissetmiyorum”
“Ne hissettiğimi bilmiyorum”
“Her şey yolunda olması gerekirken neden böyleyim?”
üzere tabirler kullanır.
Burada sorun, hislerin yokluğu değil; hislerle temasın kesilmesidir.
“İyiyim” Demek Ne Vakit İnançlı Hale Geldi?
Birçok birey için bu öğrenme erken yaşlarda başlar. Hislerin gereğince karşılanmadığı, anlaşılmadığı ya da küçümsendiği ortamlarda çocuk, duygusal muhtaçlıklarını geri çekmeyi öğrenir. Vakitle bu tavır içselleşir ve yetişkinlikte de sürer.
Bu durum birçok vakit şu inançlarla birlikte görülür:
“Duygularımı anlatırsam yük olurum”
“Güçlü olmak zorundayım”
“Kontrolü kaybedersem dağılırım”
Bu inançlar bireyi ayakta fiyat üzere görünsede, uzun vadede duygusal kopukluk ve tükenmişlik riskini artırmaktadır.
Klinik Açıdan Bakıldığında Neden Kıymetlidir?
Duygusal otomatik pilotta olmak, her vakit bariz bir psikopatolojiye işaret etmez. Lakin bu durum sürdükçe kişi:
bedensel gerginlikler,
açıklanamayan yorgunluk,
ilişkilerde yüzeysellik,
keyif alamama
üzere belirtiler yaşamaya başlayabilir.
Terapi sürecinde bu noktada yapılan şey, “neden düzgünüm dememelisin”i anlatmak değil; “neyi fark etmemeyi öğrendiğini” birlikte keşfetmektir.
Terapötik Süreçte “İyiyim” Cümlesiyle Çalışmak
Psikoterapide “iyiyim” karşılığı bir mani değil, tersine kıymetli bir başlangıç noktasıdır. Bu cümle, danışanın kendisini nasıl koruduğuna dair ipuçları verir. Emel bu savunmayı süratlice kırmak değil; danışanın kendi suratında, inançlı bir halde hislerine yaklaşabilmesini sağlamaktır.
Çoğu vakit süreç şu farkındalıkla ilerler:
“İyiyim demek, makûs hissettiğim manasına gelmeyebilir. Ancak hissettiklerime bakmamayı seçtiğim manasına gelebilir.”
“İyiyim” demeyi öğrenmek bir zayıflık değil, birden fazla vakit bir ahenk maharetidir. Lakin yetişkinlikte bu otomatik karşılığı sorgulayabilmek, duygusal esnekliğin değerli bir modülüdür. Ruhsal uygun oluş, her vakit güzel hissetmek değil; neyi, ne vakit ve nasıl hissettiğini fark edebilme kapasitesiyle ilgilidir.
