Yeme bozukluklarının en görünmeyen lakin en güçlü tarafı, kişinin özdeğerini vücuda bağlamasıdır. Birçok danışan, kilosu arttığında kendini kıymetsiz, kilosu azaldığında ise “daha yeterli biri” üzere hissedebilir. Bu noktada problem artık yemek ya da kilo değildir; problem kişinin kendini nasıl gördüğüdür. “Değerim kilo mu?” sorusu, düzgünleşme sürecinin merkezinde yer alır.
Özdeğer, insanın kendini “var olduğu için değerli” hissetme kapasitesidir. Fakat birtakım bireyler çocukluktan itibaren şartlı bir kıymet algısıyla büyür: başarılı olursam sevilirim, uslu olursam kabul görürüm, hoş görünürsem beğenilirim. Bu şartlı sistem, yetişkinlikte vücut üzerinden devam edebilir. Kişi kilo denetimini bir çeşit “kendini kanıtlama” alanına dönüştürür.
Toplumsal baskı da bu süreci güçlendirir. Toplumsal medya, zayıflığı muvaffakiyetle eşleştiren bildiriler, vücudun daima konuşulması… Kişi, kendi bedelini içten değil dıştan ölçmeye başlar. Dış görünüş, bir kimlik kartı üzere kullanılır. “İnceysem düzgünüm, değilsem kötü” fikri yerleşir.
Bu özdeğer kırılganlığı, yeme davranışını direkt tesirler. Kişi yalnızca yemek yemekten değil, “değer kaybetmekten” korkar. Tartıdaki sayı, kişinin moralini belirleyen bir puanlama sistemine dönüşür. Bu nedenle yeme bozukluğu tedavisinde yalnızca beslenmeyi düzenlemek yetmez; özdeğeri tekrar inşa etmek gerekir.
Özdeğeri güçlendirmek, kişinin kendini tek bir alana hapsetmemesiyle başlar. İnsan yalnızca vücuttan ibaret değildir. Hisler, bağlar, üretkenlik, merak, değerler… Bunların hepsi benliğin modülleridir. Terapide kişi, kendini farklı taraflarıyla tanımayı öğrendikçe vücudun üzerindeki baskı azalır.
Kilo değişebilir. Vücut değişebilir. Ancak kişinin bedelini bunlara bağlamak, hayatı daima bir savaş alanına çevirir. Düzgünleşme, “bedenimle barışmak” kadar, “kendimi şartsız bedelli görmek” ile ilgilidir.
