Duygu denetim terapisini kısaca tanımlamak gerekirse yaşadığımız hislerin denetim altına alınması denebilir. Ruhsal hayatımızda en kıymetli şeylerden birisi denetimdir. Şayet yaşadığınız hisleri denetim edebiliyorsanız hayatınızı büyük oranda denetim edebiliyorsunuz demektir. Bu bağlamda Hislerini denetim edebilen şahıslar hayatını da denetim edebilir diyebiliriz.
Hayatımızda yaşadığımız olaylar sonrası ortaya çıkan hisler bazen denetim edilemez hale gelmektedir yahut ortaya çıkan hislerin birikmesi ile artık denetim edilemez hal aldığı vakitler olmaktadır. Hislerin çok ağır bir biçimde hissedilmesi belirli bir mühlet sonra hayatımızı olumsuz etkilemeye başlamaktadır. Ortaya çıkan rahatsızlık sonrası bu durumu denetim altına alma ismine birtakım adımlar atarız ama hisler o kadar ağırlaşmıştır ki bu durum bize ne kadar saçma gelse de gerekli adımları atamayız. Birçok vakit gerekli adımların ne olduğunu biliriz ama adım atmakta zorlanırız.
Bu zorlanmayı ise şu biçimde açıklayabiliriz. Beyinde sistem aşağıda ki formda gördüğünüz üzere Fikir – His – Davranış formunda işler. Evvel bir niyet ortaya çıkar daha sonra bu niyet bizde bir his yaşatır ve sonrasında ise bunlara uygun olan bir davranış ortaya çıkar. Mesela Panik atak yaşayan bir kişi evvel “Kalp krizi geçiriyorum” kanısı ortaya çıkar ve bu niyet sonrası telaş yaşamaya başlarız. Bu telaş (duygu) farklı kanılarla tetiklenir ve artar.Sonrasında ise kişi acil servislerde soluğu alır. Kişinin acil servislere, tıbbı müdahaleye başvurması ise davranıştır.
Yaşadığımız bu sorunu çözmek istiyorsak öncelikli olarak beyinde işleyen bu sistemi değiştirmemiz gerekir. Niyet değiştirilebilir, hisler denetim edilebilir, davranışlar değiştirilebilir. Sistemi değiştirmek istiyorsak yapmamız bu üç noktaya müdahele etmektir.
Burada dikkat edilmesi gereken şey hisler çok üst düzeyde olduğunda fikirleri ve davranışları değiştirmek çok zordur. Hislerin yoğunluğu azaltılmadığı sürece kişi düşünsel ve davranışsal manada adımlar atamamaktadırlar. Örneğin kişi uçağa binmekten korkuyor ve uçağa binince düşeceğini düşünüyor. Uçak korkusu olan bireye aslında en sağlam ulaşım aracının uçak olduğunu söylemeniz bu tasayı azaltmıyor.Uçak muteber bir ulaşım aracı diye kendine telkin vermesi, hisler bu kadar ağırken tesir etmiyor. Ne vakit ki uçağa binme ismine adım atsın o telaşlardan ötürü çabucak kaçınma davranışı ortaya çıkıyor.
Farklı bir örnekte ise bir çoğumuz bunu yaşamıştır. Aşık olunca hisler en üst düzeye çıkar ve hisler bu kadar ağırken mantıklı kanılarınızın hiçbiri davranışa yansımaz. Zira kanılar, yükselmiş his duvarını geçemez. Bu aşkın ne kadar yanlış olduğunu düşünsekte kendimizi o aşkın içinde buluruz. Bizi oraya götüren ise hislerimizdir.
Çeşitli psikolojik rahatsızlıklarla ilgili yazılan makalelerde de sorunları çözme ismine kimi tekniklerden bahsedilmektedir. Ancak hisler çok ağır olduğunda danışanlar terapötik usulleri ve antrenmanları yapamamaktadır. Birden fazla vakit terapist bu hislerle çalışmadan fikirlerle yahut davranışla çalıştığında süreç uzayabiliyor.
Yukarıdaki formda gördüğünüz üzere sistemde hisler bu kadar üst düzeye çıkınca değiştirilen fikirler his duvarına çarpıyor ve davranışa ulaşamıyor. Böylelikle değişen kanılar davranışa ulaşmadığı için kişinin değişebileceğine olan inancı zedeleniyor. Terapiye olan inancı zedeleniyor, sonrasında ise terapinin yarar sağlamadığı fikri ile terapiyi tek taraflı sonlandırıyor.
Peki bu had safhaya çıkmış hisleri nasıl denetim altına alabiliriz. Hisleri denetim altına alma terapisi iki kademeden oluşur. Birinci kademe hislerin denetim edilebilir bir düzeye gelmesi için birtakım terapötik sistemler uygulanması. İkinci kademede ise denetim altına alınan hisleri, denetim altında tutmayı danışana öğretmesidir.
Birinci Kademe,
Hipnoterapi veya EMDR terapi yöntemleri kullanılarak kişinin yaşamış olduğu duygusal durumu denetim edilebilir düzeye getirilir. Hislerin denetim edilebilir düzeye gelmesi süreci danışanın durumuna nazaran değişmekle
birlikte ortalama 6 yahut 8 seans ortası sürmektedir.
İkinci kademe,
Kontrol edilebilir düzeye gelmiş hisleri, danışanın ne biçimde denetim altında tutacağı öğretilir. Bu kademede kullanılan yol ise Bilişsel Terapi usulüdür. Fonksiyonel olmayan fikirler belirlenir ve bu düşünceler
danışan ile birlikte uygun bir biçimde yine çerçevelenir. Bilişsel kusurlar üzerine değerlendirmeler yapılır. Bu kademe ise ortalama 2 yahut 4 seans sürmektedir.
Böylece danışan kalıcı bir tahlil elde etmesi hedeflemektedir.
Psikolog Ayhan ALTAŞ – Bursa
Psikoterapist & Hipnoterapist & Emdr Terapisti
