Birçok ebeveyn tıpkı cümleyi kuruyor:
“Kaç kez söyledim hâlâ yapmıyor.”
“Sanki beni hiç duymuyor.”
“İnat olsun diye yapıyor üzere.”
Çocukların kelam dinlememesi birçok vakit ebeveynleri yoran, öfkelendiren ve çaresiz hissettiren bir durum haline gelebiliyor. Bilhassa birebir şey tekrar tekrar yaşandığında sorun yalnızca davranış değil, meskenin genel huzurunu etkileyen bir döngüye dönüşebiliyor.
Ama burada kıymetli bir nokta var:
Çocuk davranışı birden fazla vakit yalnızca “inat” değildir.
Çünkü çocuklar birçok vakit sözlerle anlatamadıkları şeyleri davranışlarıyla anlatırlar.
Çocuklar Her Vakit “Kötü Davrandığı” İçin Mi Dinlemez?
Hayır.
Bazen çocuk:
Duygusal olarak zorlanıyordur,
İlgiye gereksinim duyuyordur,
Sınırları test ediyordur,
Kontrol hissi arıyordur,
Kendini söz etmeye çalışıyordur,
Yorgun, aç ya da çok uyarılmıştır.
Ama yetişkinler birçok vakit yalnızca görünen davranışa odaklanır:
Bağırmak, ağlamak, karşı çıkmak, dinlememek…
Oysa davranış ekseriyetle buzdağının görünen kısmıdır.
Çocuklar Neden Daima Hudutları Zorlar?
Çünkü sonlar çocuk gelişiminin doğal bir kesimidir.
Özellikle belli yaş devirlerinde çocuk:
“Ben kimim?”
“Ne kadar denetimim var?”
“Ne yapabilirim?”
sorularını davranışlarıyla keşfetmeye çalışır.
Yani her karşı çıkış “terbiyesizlik” değildir.
Bazı ebeveynler bunu ferdî algılar:
“Bana saygısızlık yapıyor.”
Ama birçok vakit çocuk ebeveyne karşı değil, kendi gelişim süreci içinde hareket ediyordur.
Sürekli “Hayır” Duymak Çocuğu Nasıl Tesirler?
Bir çocuk gün içinde onlarca kere:
Yapma,
Dokunma,
Koşma,
Sus,
Otur,
Ağlama üzere komutlar duyabilir.
Bir mühlet sonra çocuk yalnızca davranışa değil, daima denetim edilmeye de reaksiyon vermeye başlayabilir.
Bu yüzden bazen çocuk aslında kurala değil, kurulan bağlantı haline direniyordur.
Çocuklar En Çok Ne Vakit Davranış Sorunu Gösterir?
Genellikle duygusal muhtaçlıkları görülmediğinde.
Örneğin:
Ebeveynle gereğince bağ kuramadığında,
Sürekli eleştirildiğinde,
Kendini kıymetsiz hissettiğinde,
Evde ağır gerilim olduğunda,
Duygularını söz edecek alan bulamadığında…
Davranış değişebilir.
Çocuk “Ben makûs hissediyorum” diyemeyebilir. Lakin:
Hırçınlaşabilir,
Ağlayabilir,
Karşı çıkabilir,
İnatlaşabilir,
İçine kapanabilir.
Çünkü çocukların lisanı birçok vakit davranıştır.
Bağırmak Neden Ekseriyetle İşe Yaramaz?
Çünkü kaygı kısa periyodik itaat sağlayabilir lakin uzun vadeli öğrenme oluşturmaz.
Sürekli bağırılan çocuk:
Ya daha öfkeli hale gelir,
Ya da vakitle büsbütün duyarsızlaşır.
Ayrıca çocuk yalnızca söyleneni değil, ebeveynin his idaresini de öğrenir.
Yani ebeveyn her sıkıntı durumda bağırıyorsa çocuk da gerilim karşısında bunu model alabilir.
Çocuk Sahiden Dinlemiyor mu, Yoksa Temas mı Koptu?
Bazen sorun otorite eksikliği değil, duygusal kontağın zayıflamasıdır.
Çocuklar bilhassa:
Sürekli eleştirildiklerinde,
Sadece yanılgı yaptıklarında ilgi gördüklerinde,
Kıyaslandıklarında,
Duyguları küçümsendiğinde ebeveynden uzaklaşabilir.
Ve bağ zayıfladığında iş birliği de azalabilir.
Çünkü çocuklar en çok bağ kurdukları kişiyi takip etmeye eğilimlidir.
Sağlıklı Hudut Koymak Ne Demek?
Sınır koymak sert olmak değildir.
Sağlıklı sonlar:
Net,
Tutarlı,
Sakin,
Açıklayıcı olmalıdır.
Bir gün müsaade verilen şeye sonraki gün çok reaksiyon verilmesi çocuk için baş karıştırıcı olabilir.
Çocuk yalnızca kuralları değil, ebeveynin duygusal istikrarını de anlamaya çalışır.
Ebeveynin Yorgunluğu da Önemlidir
Bazen ebeveyn aslında çocuğa değil, kendi tükenmişliğine reaksiyon verir.
Sürekli gerilim altında olan, takviye görmeyen, dinlenemeyen ebeveynlerin sabrı daha süratli tükenebilir.
Bu yüzden her davranış sorununu yalnızca “çocuk sorunu” olarak görmek hakikat değildir. Meskenin genel duygusal atmosferi de çok değerlidir.
Sonuç
Çocukların davranışları birçok vakit görünenden daha derin bildiriler taşır. “Söz dinlememek” bazen yalnızca inat değil; anlaşılma, görülme ve irtibat gereksinimi olabilir.
Bu yüzden değerli olan yalnızca davranışı durdurmak değil, davranışın altında ne olduğunu anlayabilmektir.
Çünkü çocuklar birden fazla vakit en sıkıntı davranışlarıyla bile aslında bir şey anlatmaya çalışırlar.
