İnsan zihni, meçhullüğü biyolojik bir tehdit olarak algılayan bir yapıya sahiptir. Evrimsel olarak bilinmeyen her durum, potansiyel bir tehlike manasına gelirdi; bu nedenle insan beyni denetim edemediği şartlarda “alarm” verir. Bu alarm; tasa, çok düşünme, olumsuz senaryolar üretme ve daima tetikte olma halinde kendini gösterir.
Kontrol gereksinimi birçok vakit kişilik özelliği zannedilir. Halbuki ruhsal literatürde bunun temelinin belirsizlik intoleransı olduğu bilinir. Yani kişi, bilinmeyen durumlara ruhsal olarak dayanmakta zorlanır ve bu nedenle her şeyi öngörmeye, planlamaya ve yönetmeye çalışır.
Bu durum bağlarda, iş hayatında ve günlük rutinlerde zorlayıcıdır. Zira denetim arttıkça korku azalmaz; tam zıddı, zihnin beklentileri genişler. Denetim etme eforu bir noktadan sonra kişinin kendi üzerine kurduğu bir baskıya dönüşür. Küçük bir aksaklık bile tehdit üzere algılanır.
Kontrol muhtaçlığını azaltmanın yolu “bırakmak” değil, “tolere etmeyi öğrenmektir.” Kişi belirsizlikle yavaş yavaş temas ettikçe, beynin alarm sistemi tolerans geliştirir. Böylelikle denetim etme baskısı azalır; zihinsel esneklik artar.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
