Giriş
Duygusal farkındalık, bireyin kendi hislerini tanıma, isimlendirme ve bu hislerin fikir ve davranışları üzerindeki tesirini ayırt edebilme maharetidir. Psikoloji literatüründe bu kavram, duygusal zekânın temel bileşenlerinden biri olarak ele alınır ve ruh sıhhatinin korunmasında merkezi bir rol oynar. Günlük hayatta birçok insan hislerini yaşar lakin onları şuurlu olarak fark etmez; bu durum hislerin davranışı yönetmesine, bireyin ise bu sürecin pasif bir izleyicisi olmasına yol açabilir.
Duyguların Nöropsikolojik
Temeli Hisler, beynin bilhassa limbik sistem ile prefrontal korteks ortasındaki etkileşim sonucu ortaya çıkar. Amigdala çevresel uyaranları süratlice değerlendirirken, prefrontal korteks bu duygusal bilgiyi düzenler ve anlamlandırır. Duygusal farkındalık arttıkça, prefrontal korteksin düzenleyici rolü güçlenir. Araştırmalar, hislerini adlandırabilen bireylerde gerilim reaksiyonlarının daha istikrarlı olduğunu göstermektedir.
Duygusal Farkındalık ve Ruhsal Sağlık
Duygusal farkındalık seviyesi yüksek bireyler gerilimle daha tesirli başa çıkar. Depresyon ve anksiyete üzere ruhsal sıkıntılarda sıkça görülen ortak nokta, hislerin net olarak ayırt edilememesidir. Kişi ne hissettiğini tanımlayamadığında, bu hisler bedensel belirtiler yahut kaçınma davranışları yoluyla söz bulur.
Bilişsel Davranışçı Perspektiften
Bilişsel Davranışçı Terapi’ye nazaran hisler, olaylardan değil olaylara yüklenen manalardan doğar. Duygusal farkındalık, bireyin otomatik fikirlerini fark etmesini ve bu kanıların hangi hisleri tetiklediğini görmesini sağlar. Bu farkındalık gelişmeden bilişsel değişim sonlu kalır.
Günlük Hayatta Duygusal Farkındalık
“Şu an ne hissediyorum?” sorusu, bireyin iç dünyasıyla temas kurmasını sağlar. Hisleri bastırmak yerine onları anlamaya çalışmak, ruhsal dayanıklılığı ve öz şefkati artırır. Sonuç
Duygusal farkındalık, hisleri denetim etmek değil; onları anlamaktır. Bu marifet geliştirildikçe birey, hayatının öznesi haline gelir ve içsel istikrarı güçlenir.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
