Bu ağır yükü daha hafifletmek ve imtihanlarda daha az gerilimle daha başarılı olabilmek konusunda âilenin çocuğa neler aşılaması uygun olur?
—Ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik koşullar ne olursa olsun, hayatta başarılı olmak için kesinlikle üniversite mezunu olmanın zorunlu olmadığının şuuruna varmak çok değerlidir. Üniversite mezunu olmayıp başarılı olan pek çok işadamı örneği bulunmaktadır. Bu işin zorunlu olmadığına ve ucunda mevt olmadığına inanıp, bir şeyleri daha güzel ve bilimsel olarak yapabilmek ismine üniversite yoluna baş koyup bu uğurda elden geldiği kadar gayret harcamaya niyet etmek kişiyi çok daha az meşakkate sokar ve muvaffakiyet ihtimâlini arttırır.
—Ders çalışabilmek büyük bir iç disiplin işidir ve bu disiplinin tam olarak oturuşması yıllar alır. Hasebiyle, imtihana son bir iki sene içinde ağır olarak çalışmaya karar veren bir kişinin istenen en üst seviyedeki çalışma temposunu çarçabuk yakalaması mümkün değildir. Birinci sınıflardan başlayarak, tertipli ve tesirli ders çalışma sistemlerinin çocuğa aşılanması gereklidir. Bu yıllardan itibâren toplumsal, sanatkârâne ve sportif faaliyetlere de yer verilmesi hem çocuğu dinlendirip marifet kazandırır, hem de her istikametten organize olabilme disiplini aşılanmış olur. Bu halde çok istikametli olabilmek, çocuğun özgüveni açısından da son derece destekleyicidir.
—Çocuğun ileriye dönük plânlarının âile içinde konuşulması ve desteklenmesi de çok kıymetlidir. Küçük yaşlardan itibâren çocuğun yetenek ve hünerlerinin altının çizilmesi, mesleksel yöneliminin araştırılması gençte bir meslek ideâli gelişmesine yol açar.
—Bu biçimde, mesleksel bir ideâli olan ve ders çalışma disiplinini küçük yaşlardan itibâren kazanabilmiş olan genç, imtihana birkaç sene kala ders çalışma potansiyelini çok daha arttırır.
—Okul ve meslek seçimi konusunda çocuklara asla bir baskı yapılmamalıdır. Değişik ilgi alanlarının kapısı açılmalı, yetenek ve ilgisinin olduğu alanlarda çocuğa verilen dayanak arttırılmalıdır. En sağlıklı meslek ideâli bu tabanda gelişebilir.
—Çocuğa daima olarak “ders çalış” komutunun verilmesi akademik performans açısından aksi tarafta etki eder. Ders çalışması gerektiği kanaâti çocuğun kendi içinden gelmelidir.
—Çocukların muvaffakiyetinin diğerleriyle mukayese edilmesi çocuğu örseler, üzer ve motivasyonlarını bozar.
Başarılı olmak ve imtihan gerilimiyle başa çıkmak konusunda talebeye düşen vazifeler nelerdir?
—Gerek lise gerekse de üniversite seçimi konusunda ülküleriniz olmalıdır. Bu ülküler doğrultusunda bir amacınız olmalıdır. Yâni, ne istediğinizi tam manasıyla ortaya koyabilmeli ve bu uğurda gayret harcamalısınız.
—Bu ana gaye dışında aklınızda hep natif olarak bir B yahut C plânı olmalıdır. Yani en çok istediğiniz maksadı tutturamama durumunda, natif öteki okullar, mümkünse yurt dışındaki okullara yönelik natif plânlar yahut istenen gayesi tutturmak ismine başka sene tekrar imtihana girmek üzere niyetler aklınızda her vakit bulunmalıdır. Unutulmamalıdır ki “olmazsa olmaz” fikri kişinin gerilimini hep arttırır. natif plânlar kişinin kendisini emniyette hissetmesini sağlar ve gerginliği azaltır.
—Temel prensibiniz her vakit “ ben elimden gelenin en güzelini yapayım, fakat sonuçta en güzeli neyse o halde olsun” demek olmalıdır.
Elden gelenin en güzelini yapmanın kriterleri şunlardır:
—Zekânızın, toplumsal hayatınızın ve sıhhatinizin elverdiği en üst seviyede ders çalışmak: O denli ki, “benim hayatımda sağlıklı olarak daha fazla ders çalışmaya ayıracak daha diğer bir vaktim kalmadı” diyebilme noktasına kadar, ders çalışmak açısından gününüzü plânlamak ve bu plâna riayet etmek.
—Elinizdeki imkânları en üst seviyede kullanmak: Burada da özel ders öğretmeniniz, dershaâne öğretmenleriniz, varsa âilenizin akademik taraftan katkısı üzere ek takviyelerden en üst seviyede faydalanmanız kast edilmektedir. Anlamadığınız yahut yapamadığınız hususları bu şahıslara hiç çekinmeden sormalı, beyninizdeki tüm soru işaretlerini temizlemelisiniz.
—Yeteneklerinizi en uygun derecede kullanmak: Yetenekleri doğrultusunda herkesin çok uygun derecede, düzgün derecede, orta derecede ve makûs derecede yapabildiği soru tipleri vardır. Burada birinci amaç orta ve makus derecede çözülen soruları daha da geliştirebilmektir. Lakin, bu uğurda yeteri kadar uğraş harcadıktan sonra hâlâ fazla bir gelişme kaydedemiyorsanız, gücünüzü ve vaktinizi orta ve uygun derecede çözebildiğiniz sorulara kaydırmak, netlerinizin sayısını çok daha arttırabilecektir.
Bu anlatılanlar doğrultusunda “elinizden gelenin en iyisini” yapıp yapmadığınız konusunda her akşam bir vicdan muhasebesi yapmanız yararlı olacaktır. Bu muhasebe sonucunda yeteri kadar gayret harcamamış olduğunuza kanaât getirirseniz, sonraki gün bu çabayı arttırmaya çalışmak ve bu bahiste niyet etmek vicdanî açıdan olumlu formda işe yarayacaktır. Şayet aslında bu çabayı gösterdiğinizi düşünüyorsanız, vicdanî açıdan kendinizi çok rahat hissedersiniz. Bu da geriliminizi önemli formda azaltacaktır.
—Sınava girerken “ben elimden gelen en uygun biçimde çalıştım, imtihanda da elimden gelenin en güzelini yapmaya çalışacağım, bu noktadan sonra heyecan bana ek bir bilgi kazandırmayacağı üzere, yalnızca kaybettirir” biçiminde düşünüp kendinize güvenmeniz çok rahatlatıcı olur.
—Sınavlara hazırlanırken ve imtihan ânında imtihan skorunu hiç düşünmemek, yâni netlerim şu kadar yahut bu kadar olacak diye hesap yapıp gerginliğinizi arttırmamak çok değerlidir. Skor hesabının yalnızca deneme imtihanlarından sonra, çalışma metodunu daha tesirli hâle dönüştürmek ismine yapılması yararlıdır. Bunun dışındaki vakitlerde yahut imtihan anında bu hesapların yapılması heyecanı olumsuz istikamette arttırır. Sizin, yalnızca yeterli niyetle çalışmanız en doğrusu olacaktır.
—Performansınız açısından hiçbir arkadaşınızla kendinizi mukayese etmeyiniz. Sizinle alenî formda rekabet eden ve bunun lisana getiren şahıslardan uzak durunuz. İmtihan sistemi yahut sorularla ilgili ümitsiz ve karamsar yorumlar yapan arkadaşlarınızla bağınıza hudut koyunuz. Bu tip olumsuz sohbetler sizin gerginliğinizi arttırmaktan öteki hiçbir şeye yaramaz.
Sınavdan bir gece evvel ve imtihan sabahı talebelerin dikkat etmesi gereken hususlar
—Bir gün evvel ders çalışmayı kesmek, onun yerine o günü imtihandan bahsetmeyerek, keyif verici ve yorucu olmayan bir faâliyetle geçirmek çok daha yararlı olacaktır.
—Dengeli beslenmek, güç verecek ağır olmayan besinler yemek, imtihan sabahı güç verecek hoş bir kahvaltı yapmak çok kıymetlidir.
—Akşam ılık bir banyo yapıp, hoş bir uyku uyumak son derece dinlendirici olur.
—Sınav yeri kesinlikle evvelce ziyaret edilmelidir. İmtihan yerine vakitlice ulaşacak formda hareket etmek trafik problemiyle ilgili olumsuz bir şey yaşanmasını pürüzler.
—Sınav için gerekli olan giriş kağıdı, kimlik vb. evrakları eksiksiz olarak aldığınızı denetim edin.
Sınav esnâsında dikkat edilmesi gereken hususlar
—İsminizin ve kitapçıkla ilgili yazılması gereken ön bilgilerin yanlışsız olarak kodlandığından emin olun.
—Bâzılarınız için işe sözelden başlamak kimileriniz için ise sayısaldan başlamak daha verimli olur. Evvelki deneme imtihanlarında geliştirmiş olduğunuz sizin için en geçerli olan soru çözme sırasıyla soruları çözmeye başlayın.
—İlk sorular seçici olarak güç hazırlanmış olabilir. Her soruya hak ettiği süreyi tanıyın. Çözemiyorsanız, “çözebileceğim öbür sorular beni bekliyor” fikriyle fazladan vakit harcamayarak sonraki sorulara devam edin.
—Sonraki birkaç soruyu da çözemeseniz bile, birebir biçimde aşağı devam edin. Tek bir soru üzerinde takılıp kalmayın. İmtihanın sonunda vaktiniz kalırsa çözemediğiniz o sorulara dönersiniz.
—Soruları tam olarak okuyup anladığınızdan, sayıları hakikat olarak ele aldığınızdan, süreç yanılgısı yapmadığınızdan düzgünce emin olun.
—Cevap anahtarında kaydırma yapmadığınızdan emin olun.
—Sınav esnasında dışarıdan gelen gürültüleri hiç başa takmadan sorulara konsantre olmaya çalışın.
Sınav gerilimi nedeniyle gençlerde ruhsal açıdan şu meseleler görülebilir
—Israr eden başarısızlık derdi, özgüven eksikliği
—Performansı olumsuz seviyede etkileyen imtihan heyecanı
—Uyku artışı yahut azalması görülmesi
—İştah artışı yahut azalması görülmesi
—İç kasveti, konsantrasyon kaybı, isteksizlik
—Çabuk sonlanma, kolay ağlama
—İstediği hâlde ders çalışmaktan yahut deneme imtihanlarına girmekten kaçınma davranışı gösterme…
Bu belirtilerin ortaya çıkması durumunda derhâl bir çocuk ve ergen psikiyatrına başvurmak gereklidir. Süratle önlem alınmazsa, akademik muvaffakiyet son derece olumsuz etkilenebilir ve ruhsal sorun büyüyebilir.
Tedavi
—Bilişsel davranışçı psikoterapi teknikleri
—Destekleyici psikoterapi
—Gevşeme (relaksasyon) tekniklerinin öğretilmesi
—Hipnoz
—İlâçlı tedavinin duruma nazaran eklenmesi kelam bahsidir.
Yukarıda söz edilen konulara itina gösterilmesi imtihan geriliminin sevk ve yönetiminde son derece kıymetli bir yer teşkil eder.
İyi bir mesleğe sâhip, üretken bir birey olmak için evvel ruh ve vücut sıhhatinin yerinde olması gerektiği asla göz arkası edilmemelidir.
