Mary Ainsworth’un Strange Situation çalışmaları (Ainsworth ve ark., 1978), bu kuramın gözlemsel temellerini güçlendirmiş; inançlı, kaygılı–kaçınan ve kaygılı–kararsız (ambivalent) tarzları tanımlamıştır. Daha sonra Main ve Solomon (1990), dezorganize bağlanmayı ekleyerek, bilhassa tutarsız/ travmatik tecrübelerin bağlanma sistemi üzerindeki tesirlerini kavramsallaştırmıştır. Erken bağlanma örüntüleri, sırf çocukluk devri için belirleyici değildir; yetişkinlikteki romantik, dostluk ve iş alakalarının “kalıbını” da şekillendirebilir. Bireyin ömür örüntüsünde yaşadığı travmatik hikayeler ya da müspet bir ömür stili ile de bağlanma bağlantıları olumlu istikamette gelişebilir. Bu yazıda bağlanma tarzlarından dertli bağlanma hakkında bilgi verilecektir. Korkulu bağlanan beşerler aslında his olarak her duyguyu ziyadesiyle erken fark edip o duyguyu içselleştirmeleri öbür bağlanma tarzlarından süratlidir. Korkulu bağlanan birinin his değişimini daha tetikte başka şahısların verdiği ip uçlarına karşı daha hassas hisleri gerçek okuyabilirler. Lakin çok süratli davranıp reaksiyon verince his durumunu uygun yönetemeyebilirler. Dertli biri bu his manaya mühletine biraz bekledikten sonra hissin ve davranışın üzerine düşündükten sonra çözmeye çalışırlarsa daha sağlıklı yol alabilirler. Dertli bağlanma formunun oluşumunda bebeklikte bakım veren tesirlidir. Bilhassa çocuğun bakımına da istikralı karşılık veremeyen tutarsız davranan bakım veren tavrı tesirli olabiliyor. Bakım veren kişinin bazen çok sert kızması bazen de şefkatli davranması bebekte tasayı arttırabiliyor daima tetikte olma hali gelişebiliyor, hangi his ile karşılaşacağını bilememesi bebeğin inançlı bağ kurmasına mahzur olabiliyor. Bakım verenler ile ilgili daima başları karışıktır. Ayrıldıklarında çok reaksiyon verebilirler. Bu ayrışmaları bakım verenden kopmamayı anaokuluna yahut 1. Sınıfa başlayan çocuklarda karşılaşılabiliyor. Çocuğun ayrılmama yeni girdiği ortamda ahenk sağlama durumu epey zorlaşabiliyor. Anne babanın çocukla bir an oynaması ve çabucak akabinde çocuğu itmesi, çocuğu bazen çok şımartmak bazen de her talebini reddetmek bu yaptıklarına kayıtsız kalıp çocuğa hiçbir açıklamada bulunmamak, kendi yaşadığı olumsuz histen çocuğu sorumlu tutmak, örneğin “senin yüzünden mutsuzum, sinirliyim” üzere münasebetlerle suçluluk ve yetersizlik hissini çocuğa yüklemek. Çocukluk periyodunda ebeveyni tarafından terk edilme, ani kayıplar, ergenlik ve gençlik devrinde terk edilme, bazen uzun periyodik bağlantılardan sonra gelen ihanette telaşlı bağlanma hissini geliştirse de temelde bebeklikteki bağlanma çok tesirlidir. Toplumsal etraf dertli ise bu bağlanma tarzına ahenk geliştirebilirsiniz. Korkulu bağlanmayı bir kıssa metaforu ile anlatmak bu hissin zihinde nasıl yaşandığını daha âlâ söz edebilir:
Köyün birinde yaşan bir genç kız çeşmeden su almaya sarfiyat, evdekiler bekler ancak bir türlü gelmez sonunda meskenin babası öteki kız kardeşi de çeşmeye gönderir. “Ablan hala gelmedi bak” der baba, Kız kardeş ablasının yanına çeşmeye sarfiyat ve ablasının çeşme başında oturmuş ve ağladığını görür. Kız kardeş telaşla ablasına “Ne olduğunu sorar” Abla “Daha ne olsun kardeşim, şu kayanın üstündeki çiçeği görüyor musun? İşte ben evlenirsem çocuğum olursa bu köye misafirliğe gelirsek çocuğum anneme o çiçeği koparayım derken ayağı kayıp o kayadan aşağı düşüp ölürse diye ağlıyorum.” Kız kardeşi de “Teyzesi kurban olsun yeğenine” deyip ağlamaya başlar. Evet telaş tam olarak bu histir olasılıklar üzerine bu gününüzü yaşamayı engelleyebilir. Dertli bağlanma daima seviliyor muyum sorusu sordurabilir, terk edilmeyi kabullenmemeyi tetikleyip saplantılı bir kişilik geliştirebilir, ayrılamama duygusu ile mutsuz bir hayatı kabullenebilir. Bazen terk edildiğinde bile hala tahminen barışır diye terk eden kişi ile münasebetini sürdürmeye çalışabilir. Sağlıklı bir terapi süreci ile bu durum olumlu tarafa çevrilebilir. Bu hissin farkına varılabilir.
