Lisan Gelişiminin Bilinmeyen Dinamikleri: Çocuklar Nasıl Bu Kadar Süratli Öğreniyor?
Doğumdan itibaren bebekler seslere karşı son derece hassastır. Birinci aylarda işitme sistemi
neredeyse bir radar üzere çalışır; etraftaki sesleri, tonlamayı, ritmi, vurgu farklarını analiz
eder. Bu periyotta beynin lisan bölgeleri adeta ağır işlenmekte olan bir toprak üzeredir.
6. aydan itibaren bebekler heceleme davranışı gösterir: “ba-ba-ba”, “da-da-da” üzere. Bu,
lisanın birinci pratik alanıdır. Bir yaş civarında birinci sözcükler ortaya çıkar ve iki yaşta “kelime
patlaması” gerçekleşir. Bu patlama, çocuğun artık lisanı sadece taklit ederek değil, bilişsel
bir anlamlandırma sistemiyle kullanmaya başladığını gösterir.
Dil gelişiminde yetişkinin rolü büyüktür. Çocukla konuşmak, karşılıklı etkileşimde
bulunmak, açıklayıcı lisan kullanmak, çocuğun söylediklerini genişletmek (“su” yerine “su
istiyorsun galiba, al bakalım suyun”) gelişimi direkt hızlandırır.
Ekran maruziyeti ise tek istikametli bir irtibat olduğu için lisan gelişimini tıpkı düzeyde
desteklemez. Bu nedenle Dünya Sıhhat Örgütü 2 yaş altı için ekran önermez.
Dil gelişiminin gecikmesi bazen çevresel, bazen işitsel, bazen nörogelişimsel sebeplerle
olabilir. Gelişim psikolojisi bu süreçte hem kıymetlendirme hem de erken müdahale
açısından kıymetli bir yol göstericidir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
