Travma; kişinin başa çıkma kapasitesini aşan, ani, ağır ve tehdit edici bir yaşantı karşısında zihinsel, duygusal ve bedensel istikrarın bozulmasıdır. Burada kritik nokta, olayın “tehlikeli” olması değil, kişinin o an kendini çaresiz, denetimsiz ve yalnız hissetmesidir.
Travmanın Hudut Sistemi Üzerindeki Etkisi
Travmatik yaşantılar sırasında beyin, hayatta kalma moduna geçer. Amigdala çok uyarılırken, prefrontal korteks (mantıklı düşünme ve kıymetlendirme merkezi) devre dışı kalabilir. Bu nedenle travma anıları birçok vakit kronolojik, sözel ve mantıksal bir öykü halinde değil; imajlar, bedensel duyumlar, kokular ve ağır hisler halinde depolanır.
Bu durum travma sonrası şu belirtilerle kendini gösterebilir:
*Nedensiz üzere görünen ağır korku yahut öfke patlamaları
*Bedensel belirtiler (çarpıntı, mide ağrısı, baş dönmesi)
*Olayı hatırlatan durumlardan kaçınma
*Duygusal uyuşma yahut kopukluk hissi
*Sürekli tetikte olma hali
Kişi birden fazla vakit “Neden hâlâ bunu yaşıyorum?” diye kendini kabahatler. Halbuki bu yansılar, zayıflığın değil, hudut sisteminin tehdit karşısında geliştirdiği otomatik kollayıcı yansıların sonucudur.
Görünmeyen Travmalar
Travma denildiğinde akla birçok vakit kazalar, doğal afetler, ataklar gelir. Fakat ruhsal travmalar her vakit dramatik ve tek seferlik olaylardan oluşmaz. Uzun vadeli ihmal, duygusal istismar, değersizleştirilme, görülmeme ve daima eleştirilme de travmatik tesir yaratabilir. Bu tıp yaşantılar “kompleks travma” olarak tanımlanır ve bilhassa çocukluk devrinde yaşandığında kişinin benlik algısını derinden tesirler.
Kompleks travmaya maruz kalan bireylerde sıkça şu inançlar gelişir:
“Bir şeyler bende eksik.”
“Sevilmek için çabalamalıyım.”
“Hata yaparsam terk edilirim.”
Bu inançlar yetişkinlikte münasebetlerde, iş ömründe ve kişinin kendisiyle kurduğu iç diyalogda belirleyici olur.
Travma Neden Unutulmaz?
Travmatik anılar, beynin “tehlike arşivi”ne kaydedilir. Beyin, misal bir durumla karşılaşmamak için daima alarmda kalır. Bu yüzden kişi, şuurlu olarak hatırlamak istemese bile vücut hatırlar. Travma, hatırlanan bir anıdan çok, tekrar yaşanan bir tecrübe üzeredir.
Bu nedenle travma uygunlaşması yalnızca “konuşmak” değil, birebir vakitte vücudun ve hudut sisteminin de tekrar düzenlenmesini içerir.
İyileşme Mümkün mü?
Travma güzelleşmesi, yaşananların hiç olmamış üzere silinmesi değildir. Güzelleşme; anının artık kişiyi yönetmemesi, bugünle geçmiş ortasındaki sonun tekrar kurulmasıdır. İnançlı bir terapötik alaka içinde kişi, travmatik yaşantıyı kesim modül, tolere edilebilir seviyede ele alabilir.
İyileşme süreci şunları içerir:
*Güvenlik hissinin tekrar inşası
*Duygularla temas edebilme
*Bedensel farkındalığın artması
*Kendine yönelik suçlayıcı iç sesin dönüşmesi
Travma kişiyi kırar; fakat hakikat şartlarda, hakikat takviyeyle, kişi sadece iyileşmez, tıpkı vakitte kendisiyle daha derin ve şefkatli bir bağ kurmayı da öğrenebilir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
