Saç Yolma (Trikotillomani): Bir Alışkanlık mı, Duygusal Düzenleme Uğraşı mı?
Trikotillomani olarak isimlendirilen bu durum, çoklukla ağır gerilim, dert, eza ya da duygusal baskı devirlerinde artış gösterir. Kişi saçını yolmadan evvel bariz bir içsel gerginlik yaşar; yolma davranışı sonrasında ise kısa müddetli bir rahatlama hissi ortaya çıkar. Lakin bu rahatlama kalıcı değildir ve birden fazla vakit suçluluk, utanç ya da kendine öfke hisleri ile yer değiştirir.
Saç yolma davranışı sadece saçla hudutlu olmayabilir. Kaş, kirpik ya da bedenin farklı bölgelerindeki kıllar da bu döngünün kesimi haline gelebilir. Davranışın gizlenmeye çalışılması, toplumsal ortamlardan kaçınma ve benlik algısında bozulma, sürecin ruhsal yükünü daha da ağırlaştırır.
Bu noktada kıymetli bir gerçek şudur: Saç yolma davranışı, kişinin kendine ziyan verme niyetiyle değil; tam bilakis, duygusal bir yükten kurtulma eforuyla ortaya çıkar. Kişi birden fazla vakit “neden yaptığını” tam olarak açıklayamaz. Zira bu davranış şuurlu bir karar olmaktan çok, otomatikleşmiş bir düzenleme sistemidir.
Psikolojik danışmanlık sürecinde emel, sırf saç yolma davranışını durdurmak değildir. Asıl amaç, bu davranışa eşlik eden duygusal tetikleyicileri fark edebilmek ve kişinin tansiyonunu daha sağlıklı yollarla düzenleyebilmesini sağlamaktır. Kişi ne vakit, hangi duygusal durumda bu davranışa yöneldiğini fark ettikçe; denetim hissi de yavaş yavaş yine inşa edilir.
Saç yolma ile çalışırken yargılayıcı ya da baskılayıcı yaklaşımlar ekseriyetle işe yaramaz. “Yapmamaya çalışmak” birçok vakit içsel tansiyonu artırır ve davranışı daha da pekiştirir. Terapötik süreç, kişinin kendini suçlamadan gözlemleyebildiği ve hisleriyle temas kurabildiği bir alan sunduğunda, değişim mümkün hale gelir.
Unutulmamalıdır ki saç yolma, kişinin kimliği değil; baş etmeye çalıştığı bir içsel sürecin dışavurumudur. Bu sürecin anlaşılması, hem davranışın şiddetini azaltır hem de kişinin kendisiyle kurduğu alakayı onarıcı bir noktaya taşır.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
