Toksik münasebet, tek bir davranıştan ya da tek bir tartışmadan ibaret değildir. Süreklilik gösteren bir dengesizlik hâlidir. Güç, denetim, suçluluk ve belirsizlik üzerinden beslenir. İlişkideki
taraflardan biri ya da her ikisi, vakitle kendi sonlarını, gereksinimlerini ve hatta gerçekliğini sorgular hâle gelir.
Bu bağlarda sorun birden fazla vakit açık bir şiddet biçiminde yaşanmaz. Tersine, epeyce ince ve güç fark edilen dinamikler kelam mevzusudur. Kişi ne yaşadığını tam olarak isimlendiremediği için, yaşadıklarını da uzun müddet ciddiye almaz.
Toksik Dinamikler Nasıl İşler?
Toksik münasebetlerin en bariz özelliği, duygusal iniş çıkışların yoğunluğudur. Bir gün çok kıymetli hissettiren, sonraki gün görmezden gelen bir ilgi yapısı vardır. Bu dalgalanma, hudut sistemini daima alarm hâlinde fiyat. Kişi münasebette kalabilmek için tetikte olmaya, karşı tarafın ruh hâlini okumaya, neyin sorun çıkaracağını evvelce kestirim etmeye çalışır.
Bu süreçte sıkça görülen dinamiklerden biri duygusal manipülasyondur. Suçluluk hissettirme, hisleri küçümseme, “abartıyorsun”, “çok hassassın” üzere sözlerle kişinin kendi algısından kuşku etmesine neden olma buna örnektir. Kişi vakitle yaşadığı şeyin nitekim sorun olup olmadığını ayırt edemez hâle gelir.
Bir başka kıymetli nokta hudut ihlalleridir. Toksik bağlarda hudutlar ekseriyetle ya hiç yoktur ya da daima esnetilir. “Bunu benim için yaparsın”, “Ben böyleyim, alışman lazım” üzere cümleler, hudut ihlalinin normalleştirilmiş hâlidir. Kişi, alakayı kaybetmemek ismine kendi sonlarından vazgeçtikçe, içsel bir kayıp yaşamaya başlar.
Neden Ayrılmak Bu Kadar Zordur?
Toksik bağlardan çıkmak, dışarıdan bakıldığında sanıldığından çok daha güç olabilir. Bunun en değerli nedenlerinden biri, bağın yarattığı duygusal bağımlılıktır. Daima ödül ve ceza ortasında gidip gelen bir münasebet, beyinde güçlü bir bağlanma döngüsü oluşturur. Kişi, yaşadığı küçük güzel anlara tutunarak büyük ziyanları görmezden gelmeye başlayabilir.
Ayrıca birçok kişi, bağlantıyı değil kendini sorgular. “Belki ben daha anlayışlı olsaydım”, “Biraz daha sabretsem düzelir” üzere niyetler, sorumluluğun daima kişinin kendisine yüklenmesine neden olur. Bu da ayrılığı bir başarısızlık ya da vazgeçiş üzere hissettirebilir.
Bazı durumlarda geçmiş bağlanma tecrübeleri de bu döngüyü besler. Çocuklukta sevgiyle birlikte belirsizlik, tenkit ya da duygusal ihmal deneyimlemiş bireyler için toksik alaka, tanıdık bir his hâli yaratabilir. Tanıdık olan her şey ise güvenliymiş üzere algılanabilir.
Toksik Bir Bağlantıda Olduğunuzu Gösteren Sessiz İşaretler
Her toksik bağlantı gürültülü değildir. Kimileri epey sessiz ilerler. Kişi yüksek sesle ağlamaz fakat içten içe tükenir. Şu işaretler sıkça görülür:
• Münasebet içindeyken kendinizi daima açıklama yaparken bulmak
• Hislerinizi lisana getirdiğinizde anlaşılmak yerine hatalı hissetmek
• Kendinizden ödün verdikçe münasebetin düzeleceğine inanmak
• Yalnızken daha huzurlu, birlikteyken daha gergin hissetmek
• “Eskiden ben bu türlü değildim” fikrinin sık sık akla gelmesi
Bu işaretler, alakanın sizi beslemekten çok tükettiğinin kıymetli göstergeleridir.
İyileşme Nereden Başlar?
Toksik bağlarla çalışırken birinci adım, yaşananları adlandırabilmektir. Kişinin kendine şu soruyu sorması uygunlaştırıcı bir başlangıç olabilir: “Bu bağ beni kim olmaya zorluyor?” Zira toksik alakalar birden fazla vakit kişiyi olduğu hâliyle değil, ahenk sağladığı hâliyle kabul eder.
İyileşme süreci, yalnızca bağdan çıkmakla sonlu değildir. Asıl çalışma, kişinin kendisiyle olan ilgisinde başlar. Hudut koymayı öğrenmek, hislere güvenmeyi yine inşa etmek ve sevgiyle acının tıpkı şey olmadığını fark etmek bu sürecin temel kesimleridir.
Terapi, bu noktada inançlı bir alan sunar. Kişinin yaşadıklarını yargılanmadan anlatabildiği, gerçekliğini yine kurabildiği ve münasebet kalıplarını fark edebildiği bir alan. Zira toksik bağlantılarda en çok ziyan gören şey, kişinin kendi iç sesi ve sezgileridir.
Son Kelam Yerine
Bir münasebetin zorlayıcı olması, onun sıhhatsiz olduğu manasına gelmez. Lakin bir bağlantı sizi daima küçültüyor, susturuyor ve kendinizden uzaklaştırıyorsa, orada sevgi değil, alışkanlık ve endişe çalışıyor olabilir. Sevgi, insanın kendisiyle olan bağını koparmaz. Bilakis, o bağı güçlendirir. Ve sağlıklı münasebetlerde kişi, kendini kaybederek değil, kendisi olarak kalabildiği için yakın hisseder.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
