6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli yaşanan sarsıntı, milyonlarca insanın hafızasında silinmeyecek anılara yol açtı.
Yıkımın akabinde birçok kişi konutlarını terk edip farklı kentlere göç etti, fakat bu fizikî uzaklaşma zihinsel travmayı geride bırakmaya yetmedi.
Son günlerde Ege’de yaşanan arka arda sarsıntılar sonrası sarsıntı tasaları tekrar gündem oldu.
Klinik Psikolog Gözde Göktaş, hem direkt sarsıntısı yaşamış bireylerde hem de yardım için bölgeye gidenlerde ikincil travma belirtilerinin görüldüğünü söylüyor.
Zihinlerde tekrar tekrar canlanan imajlar, gece dehşetleri ve “her an bir şey olacak” hissi birçok kişinin günlük hayatını olumsuz etkiliyor. Göktaş, bilhassa EMDR(Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yine İşleme) üzere terapi prosedürlerinin zelzeleden kaynaklı travmalarla baş etmede değerli rol oynadığını ve profesyonel takviye almanın bu süreçte büyük kolaylık sağlayacağını belirtiyor. Ruhsal dayanıklılığı artırmak ismine, eski rutinlere dönmek ve aile-arkadaş takviyesini güçlendirmek de uzmanların teklifleri ortasında yer alıyor.
“Gece yatağa dehşetle giren, başucunda su, düdük bulunduran danışanlarım vardı”
Deprem sonrası görülen görsellerin hem depremzedelerde hem de oraya yardıma gidenlerde ikincil travma oluşturduğunu lisana getiren Göktaş, “Depremle ilgili süreçte aklımıza kazınan kimi görseller var; bizim bile zihnimizde silmeyi başaramadığımız, tıpkı birer ‘flashback’ üzere gelip bizi rahatsız eden, o ana götüren imgeler. Hem o periyotta İstanbul’a belli vadeli göçlerle gelip orada işleri toparladıktan sonra memleketine geri dönen danışanlarımız oldu hem de bizlerin de yaşadığı, ‘ikincil travma’ dediğimiz bir süreç kelam konusu oldu. Görseller insanın zihnine gelip, daha ağır empati kurarak oraya yardıma giden şahısların ikincil travmayı daha fazla yaşamasına yol açabiliyor. Bu imajlar gözümüzde canlandığında, güya birebir şeyi biz de yaşayacakmışız üzere bir his oluşuyor. O denli ki, gece yatağa dehşetle giren, başucunda su, düdük bulunduran ve telefonunu daima şarjda tutan danışanlarım vardı. Bir ay üzere bir mühlet geçmesine karşın hala bu davranışlarını sürdüren şahıslar varsa, kesinlikle profesyonel dayanak almaları gerektiğini düşünüyorum. Zira sonuçta bir zelzele bölgesinde yaşıyoruz; buna alışalım demiyorum lakin hazırlıklı olmak da kıymetli.” diye konuştu.
“ESKİ RUTİNLERE DÖNÜLMELİ”
Kişilerin profesyonel yardım almadan evvel kişisel olarak yapabilecekleri olduğunu belirten Göktaş, “Bireysel olarak yapabileceğimiz şeylerden biri, eski rutinlerimize dönmeye çalışmak olabilir. Bu, iş hayatına geri dönmek yahut toplumsal takviyemizi (ailevi ve arkadaşlık ilişkileri) güçlendirmek biçiminde de olabilir. Her ne kadar sarsıntısı biz burada yaşamamış olsak da kendimizi tam olarak inançta hissetmiyoruz. Ayrıyeten, öngörülemeyen doğal afetlerden ötürü denetimin bizim elimizde olmadığını bilmek telaş ve kaygılarımızı artırıyor. Buna bağlı olarak bedensel semptomlarımız da çoğalıyor. ‘İkincil travma’ dediğimiz durumda da emsal belirtiler yaşayabiliyoruz.” dedi.
“EN YETERLİ YOLLARDAN BİRİ EMDR TERAPİSİ”
EMDR terapisinde kişinin yaşanan travmatik anıları yine işlediklerini söyleyen Göktaş, “Travma Sonrası Gerilim Bozukluğu (TSSB) kapsamında, benim de çalıştığım tekniklerden biri EMDR terapisidir (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Tekrar İşleme). Burada, kişinin sarsıntı bölgesinde yaşadığı travmatik anıları alıyor, yine işliyor ve danışana, “Bu anılar sizde kalacak lakin eskisi kadar etkilemeyecek,” diyoruz. Sarsıntı bölgesine ilişkin birtakım görseller, zihnimize kazınan ancak bir türlü gitmeyen fotoğraflar vardır; EMDR terapisiyle bu manzaraları de çalışabiliyoruz. Vücut duyumunu, duyguyu, manzarayı ve bizi rahatsız eden tüm ögeleri tek tek ele alıyoruz. Sarsıntı bölgesinde yaşayan bireylerde de EMDR en süratli geri dönüş aldığımız terapi sistemlerinden biri. Her sene sarsıntının yıldönümünde, o olayı yaşamış yahut yaşadığı devirde atlattığını düşündüğü halde tekrar kaygılarının depreştiğini söyleyerek başvuran danışanlarımız oluyor ve onlarla da çalışmalar yapıyoruz. Bu prosedür, TSSB’de kullanılan en tesirli terapi metotlarından biri olarak kabul ediliyor. Lakin EMDR yalnızca TSSB’ye yönelik bir terapi yolu üzere görünse de; panik atak, kaygılar, tasalar, özgüven sorunları, fobiler, yas süreçleri, OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk) üzere pek çok alanda da muvaffakiyetle uygulanabiliyor.” tabirlerini kullandı.
