Aşırı düşünme, kişinin zihninin durmaksızın çalışması ve tıpkı kanılar etrafında dönüp durmasıyla karakterizedir. Geçmişte söylenen bir cümle, gelecekte yaşanabilecek muhtemel bir senaryo ya da şimdi gerçekleşmemiş bir ihtimal, zihinde tekrar tekrar ele alınır. Kişi düşünmekten yorulduğunu söyler ancak düşünmeyi durduramaz.
Bu durum birçok vakit “fazla düşünmek benim üretimde var” biçiminde normalleştirilir. Meğer çok düşünme bir kişilik özelliğinden çok, tasa temelli bir baş etme biçimidir. Zihin, denetim edemediği belirsizliklerle baş edebilmek için düşünmeyi bir araç olarak kullanır. Ne kadar çok düşünürse, o kadar hazırlıklı olacağını zanneder.
Aşırı düşünmenin temelinde denetim gereksinimi yatar. Belirsizlik, insan zihni için tehdit edicidir. Bilhassa geçmişte güvensizlik, eleştirilme ya da ani kayıplar yaşamış bireylerde beyin, “her ihtimali düşünmeliyim” moduna geçer. Bu durum başlangıçta gözetici üzere görünse de vakitle zihinsel yorgunluğa ve dert artışına neden olur.
Mükemmeliyetçilik de çok düşünmeyi besleyen değerli bir faktördür. Kusur yapma toleransı düşük olan bireyler, en küçük ayrıntıyı bile tekraren zihninde tartar. “Acaba yanlış mı anlaşıldım?”, “Ya makûs bir şey olursa?” üzere sorular zihnin merkezine yerleşir. Bu da kişinin anda kalmasını zorlaştırır.
Aşırı düşünme sırf zihinsel değil, bedensel belirtilerle de kendini gösterir. Uykuya dalmakta zorlanma, kas gerginliği, baş ağrıları ve daima yorgunluk sık görülür. Zira beyin, dinlenme moduna geçemez. Gece bile muhtemel senaryolar üretmeye devam eder.
Önemli bir nokta da şudur: Çok düşünen şahıslar ekseriyetle çok hassas ve sorumluluk sahibidir. Lakin bu özellikler sınırlandırılmadığında kişi kendine ziyan verir hale gelir. Zihin daima geleceği denetim etmeye çalışırken, mevcut an kaçırılır.
Aşırı düşünmeyle baş etmenin birinci adımı, bunun bir “problem çözme” değil, telaş döngüsü olduğunu fark etmektir. Fikirlerle gayret etmek yerine onları gözlemlemek, zihni yavaşlatmanın temel yollarından biridir. Profesyonel takviye, bu döngünün kırılmasında hayli tesirlidir.
