Zihinsel karmaşa, kişinin tıpkı anda birçok kanıyı taşıdığı, odaklanmakta zorlandığı ve zihnini susturamadığı bir durumdur. Birtakım beşerler bunu “kafamın içinde daima bir uğultu var” ya da “aynı anda 10 sekme açık gibi” halinde tanım eder. Bu durum birden fazla vakit tembellik ya da dikkatsizlik değil; ağır gerilim, tasa, bastırılmış hisler ve zihinsel yükün birikmesiyle bağlantılıdır.
Zihinsel karmaşanın en sık nedenlerinden biri tasadır. Telaşlı zihin, muhtemel tehlikeleri evvelce hesaplamaya çalışır. Bu yüzden kişi bir hususa odaklanmak isterken bile zihni “ya şöyle olursa, ya bu türlü olursa?” sorularıyla bölünür. Bu bir cins denetim uğraşıdır: Zihin, meçhullüğü azaltmak için daima senaryo üretir.
Bir başka neden duygusal yorgunluktur. İnsan bazen hislerini yaşayamadığında, zihni onları kanıya çevirerek taşımaya çalışır. Örneğin hüzün hissedilmediğinde “neden bu türlü oldu?” tahliline dönüşebilir; öfke yaşanmadığında ise “şunu demeliydim” halinde iç konuşmalar artar. Hislerin yerini fikirler alınca zihin kalabalıklaşır.
Zihinsel karmaşanın bir öteki değerli boyutu da yüklenmiş sorumluluklardır. Kişi birebir anda birçok role yetişmeye çalışıyorsa (öğrenci, çalışan, evlat, partner gibi), zihni daima plan yapmak zorunda kalır. Bu da dinlenmeyi zorlaştırır. Dinlenemeyen zihin ise daha çok düşünür.
Bu durumda yapılabilecek en değerli şey, “zihni susturmaya çalışmak” değil, zihni düzenlemektir. Niyetleri yazmak, gün içinde kısa molalar vermek, tek bir işe odaklanma pratiği yapmak ve uyku tertibini toparlamak zihinsel yükü azaltır. Şayet bu karmaşa uzun mühlet devam ediyor, günlük fonksiyonelliği bozuyor ve ağır dertle birlikte geliyorsa profesyonel takviye almak epeyce yararlıdır.
