İnsan olarak tabiatımız gereği ilişkisel ve iletişimsel varlıklarız. Dünyaya geldiğimiz andan itibaren bakım verenlerle bağ kurmaya başlarız. Bu bağ, hem fizikî hem de başta güvenlik olmak üzere duygusal gereksinimlerimizin karşılandığı birinci ilgidir.
İhtiyaçlar gereğince karşılanmadığında hayal kırıklığı, öfke, dert üzere hisler ortaya çıkar. Ve bu hisler, her vakit sözcüklerle ifade edilmez. Tabir edilemeyen hisler birçok vakit vücut, davranış ya da zihinsel imgeler aracılığıyla konuşur.
Duygular Farklı Formda Lisana Gelirler
Duygular, farklı kanallar aracılığıyla tabir edilir. Bunları dört temel başlık altında düşünebiliriz:
• Somatik (bedensel): Gerginlik, ağrı, sıkışma, yorgunluk üzere bedensel sinyaller
• Motorik (hareketle): Huzursuzluk, ani yansılar, dürtüsel davranışlar
• İmgesel (zihinsel): Senaryolar, tekrar eden fikirler, hayaller
• Sözel: Hisleri sözlere dökebilme
Duygunun hangi kanaldan lisana geleceğini kişinin kendisi değil, gelişim evrelerindeki alaka biçimi belirler. Yani kullanılan lisan bir tercih değil; birçok vakit ilişkisel gelişimin sonucudur.
Duygusal Tabir, Gelişimle İlgilidir
Yaşamın erken periyotlarında lisan şimdi gelişmemiştir. Bebek için his, evvel vücutta hissedilir ve hareketle boşaltılır. Ağlama, bağırma, gerilme hisleri söz etmenin tek yoludur.
Zamanla çocuk, zihinsel temsiller oluşturmaya başlar. Hisler hayallerle, imgelerle, oyunlarla söz edilir. Sözel tabir ise daha sonra gelişir; zira kelama dökebilmek, sadece konuşabilmek değil, duyguyu bir müddet içeride tutabilmek manasına gelir. Sözel ifade, duygusal regülasyon kapasitesinin en yüksek seviyesidir.
Duygular Nerede Gizlidir?
Duyguların hangi kanalla tabir edileceği; kişinin hisle birinci nasıl karşılaştığı, onu ne ölçüde taşıyabildiği ve hissin hangi gelişim devrinde karşılıksız kaldığıyla yakından bağlıdır.
Bir hissin hangi kanaldan tabir edildiği, birçok vakit bugünkü kişilikle değil, o hissin birinci defa ağır yaşandığı anda kimin orada olmadığıyla ilgilidir.
Çocuk için his tek başına taşınabilir bir tecrübe değildir. His, lakin biri onu karşıladığında, adlandırdığında ve yatıştırdığında sindirilebilir hale gelir. Şayet bu müsabaka gerçekleşmezse, gelişim bir sonraki basamağa geçmez; his, orada askıda kalır. Taşınamayan, anlamlandırılamayan ve kapsanamayan his, daha evvel değinildiği üzere, kendine farklı tabir kanalları bulur.
Bakım veren tarafından kapsanmayan, abartılı bulunan ve yaşanmasına müsaade verilmeyen his yok olmaz; lakin gelişimsel olarak ilerleyemez. Kelama geçemez, fikirle temas edemez. Kelama, niyete ve mana alanına dahil olamadığı için vücutta, davranışta ya da sessizlikte varlığını sürdürür.
Yetişkinlikte Bu Nasıl Görünür?
Gelişimsel olarak karşılıksız kalan hisler, yetişkinlikte farklı biçimlerde kendini gösterir:
• Süregelen bedensel yakınmalar
• Ani öfke patlamaları
• Zihni yoran senaryolar, takıntılı düşünceler
Bu belirtiler, hissin kendine bir yol bulma uğraşıdır. Hisler taşınamadığında vücuttan taşar ve somatik şikayetler olarak ortaya çıkar; hissedilmekten kaçınıldığında ise kanıya hapsolur ve takıntılı niyetler biçiminde kendini gösterir.
Bu nedenle ağır gelen bir his, bir şahısta panik atak olarak tabir bulurken, diğer bir bireyde obsesyon biçiminde ortaya çıkabilir. Tıpkı his birinde taşarken, başkasında hapsedilir. Birinde duyguyu taşıyamamak kelam konusuyken, başkasında hisle temas edememek ön plandadır.
Terapi Bu Noktada Ne Yapar?
Gelişimsel olarak karşılıksız kalan his yok olmaz; tabir edebildiği yaşta kalır. Ruhsal belirtiler, birçok vakit hissin taşma ya da hapsolma biçimini gösterir. Terapi, bu iki uç ortasında hissin yaşanabileceği inançlı bir alan oluşturma sürecidir. Bu bağlamda panik atakla çalışırken duyguyu birlikte taşımak, obsesyonla çalışırken duyguya temas etmek değerlidir.
Duyguya temas edilebildiğinde ve kapsandığında, gelişimsel olarak bir üst kanala geçilebilir. Bu nedenle güzelleşme; hisleri bastırarak, değiştirmeye çalışarak ya da onlarla temastan kaçınarak değil, hislere temas ederek, onları hissederek ve lisana dökerek,kısacası onlara sahiden eşlik edebilerek mümkün hale gelebilir.
