Duygusal Açlık ile Fizikî Açlık Ortasındaki Fark
Duygusal yeme davranışını anlamanın birinci adımı, iki farklı açlık tipini ayırt etmektir.
Fiziksel Açlık
➢ Yavaş yavaş ortaya çıkar
➢ Her türlü yiyecekle giderilebilir
➢ Tokluk hissiyle sona erer
➢ Sonrasında suçluluk yaratmaz
Duygusal Açlık
➢ Ani ve ağır başlar
➢ Ekseriyetle makul “rahatlatıcı” yiyeceklere yöneliktir (tatlı, karbonhidrat)
➢ Tokluk hissi oluşsa bile devam edebilir
➢ Sonrasında pişmanlık ve suçluluk yaratabilir
Bu ayrım, farkındalık geliştirme sürecinde kıymetlidir.
Duygusal Yeme Neden Gelişir?
Duygusal yeme birden fazla vakit bir baş etme stratejisidir. Kişi:
➢ Stres
➢ Yalnızlık
➢ Öfke
➢ Kaygı
➢ Can sıkıntısı
gibi hislerle baş etmekte zorlandığında yiyeceği bir düzenleyici araç olarak kullanabilir.
Yiyecek, bilhassa karbonhidrat ve şeker içeren besinler, kısa vadeli dopamin ve serotonin artışı sağlayarak rahatlama hissi yaratır. Bu biyokimyasal ödül döngüsü davranışı pekiştirir.
Çocukluk Tecrübeleri ve Yeme
Bazı bireylerde yeme ile duygusal rahatlama ortasındaki bağ erken periyot tecrübelere dayanır. Örneğin:
Ağlayan çocuğun yiyecekle susturulması
Muvaffakiyet sonrası ödül olarak tatlı verilmesi
Sevginin yiyecekle eşleştirilmesi
Bu öğrenmeler, yetişkinlikte de gerilim karşısında otomatik olarak yeme davranışını tetikleyebilir.
Kontrol – Yasak – Çok Yeme Döngüsü
Duygusal yeme birçok vakit katı diyetlerle birlikte görülür. Süreç çoklukla şöyle işler:
➢ Katı kısıtlama
➢ Artan mahrumluk hissi
➢ Duygusal tetiklenme
➢ Çok yeme atağı
➢ Suçluluk ve yine kısıtlama
Bu döngü kırılmadıkça sorun kronikleşebilir.
Terapötik Yaklaşım
Duygusal yeme sadece irade problemi değildir; duygusal düzenleme kapasitesiyle alakalıdır. Psikoterapide ekseriyetle şu alanlar çalışılır:
➢ Tetikleyici hislerin fark edilmesi
➢ Alternatif baş etme stratejileri geliştirilmesi
➢ Öz-şefkat pratiği
➢ Vücut sinyallerini yine tanıma
➢ Katı diyet zihniyetinin esnetilmesi
Amaç yeme davranışını bastırmak değil; altında yatan duygusal muhtaçlığı anlamaktır.
Duygularla Kalabilmek
Duygusal yemenin temelinde birden fazla vakit hislerle temas etmekten kaçınma vardır. Halbuki his dalga üzeredir; bastırıldığında güçlenir, yaşandığında yatışır.
Kişi kendine şu soruyu sorabilir:
“Şu an sahiden aç mıyım, yoksa bir şey mi hissediyorum?”
Bu soru bile süreci yavaşlatmaya yardımcı olabilir.
Duygusal yeme bir zayıflık değil, öğrenilmiş bir baş etme biçimidir. Lakin sürdürülebilir bir yol değildir. Yiyecek, hisleri kısa müddetli susturabilir; lakin onları çözmez.
Gerçek düzenleme, duyguyu tanımak, isimlendirmek ve onunla kalabilmeyi öğrenmekle başlar.
HAZIRLAYANLAR
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
