Zihinsel Gürültü: Daima Düşünmenin Neden Yorduğunu Bilim Nasıl Açıklıyor?
Nörobilim çalışmalarına nazaran beynimiz gün içinde 60-70 bin ortası fikir üretir. Bu
fikirlerin büyük kısmı otomatiktir ve “varsayılan mod ağı” (default mode network)
tarafından oluşturulur. Bu ağ, zihnin boşta kaldığında bile düşünmeye devam ettiği
kısımdır. Yani bir iş yapmıyor olsak bile zihnimiz tam manasıyla hiç boş değildir.
Zihinsel gürültü, bilhassa telaş bozukluğu yaşayan şahıslarda besbelli artış gösterir. Çünkü
tasa, dikkat sistemini tehdit taramasına zorlar. Beyin daima “bir şey olacak mı?” diye
tarama yapar ve bu tarama, farkında olmasak bile büyük bir güç tüketir.
Ayrıca psikoloji, çok düşünmenin birden fazla vakit kaçınma davranışı olduğunu söylüyor.
İnsan, hissetmek istemediği bir histen kaçmak için düşünmeye sığınır. Duyguyu
hissetmek yerine ona dair senaryolar üretir. Örneğin yalnızlık hissiyle yüzleşmek yerine
“Neden kimse beni aramıyor?” sorusuna takılır. Öfkeyi hissetmek yerine “Keşke ona böyle
demeseydim” diye tekrar tekrar düşünür.
Zihinsel gürültünün azaltılması ise “düşünceyi susturmak”la değil, fikirle ilişkinin
değişmesiyle olur. Kabul ve kararlılık terapisi (ACT), bireye niyetleriyle savaşmak yerine
onlara alan açmayı öğretir. Zira kanılarla gayret ettikçe onlar güçlenir.
Kanıyı bastırmak soğuk havada nefesi buğulandıkça daha da görünür hâle getirmeye
benzeri: bastırdıkça barizleşir.
Zihinsel gürültüyü azaltmanın üç temel yolu bugün bilim tarafından desteklenmektedir:
• His toleransını artırmak: Hissetmekten kaçmayı bıraktıkça fikirler azalır.
• Vücut farkındalığını artırmak: Zihin gelecekte yaşar, vücut ise şu anda. Vücutla temas
zihni şimdiye çeker.
• Bilişsel aralık: “Bu fikir bana ne söylemek istiyor?” diye sormak, onunla
özdeşleşmeyi mahzurlar.
Sonuç olarak zihinsel gürültü, fikir fazlalığı değil; duygusal kaçınmanın bir
sonucudur. Zihni susturmak değil, zihni duymayı öğrenmek yorar değil, güzelleştirir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
